FUNDUSZE UNIJNE
Celem polityki regionalnej i funduszy strukturalnych Unii Europejskiej jest dążenie do wzmacniania konkurencyjności i podniesienia atrakcyjności regionów, poprawa infrastruktury i rozwój zasobów ludzkich, zrównoważony rozwój i dążenie do spójności społeczno – gospodarczej. Istnieją cztery fundusze strukturalne:
1) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
2) Europejski Fundusz Społeczny
3) Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej
4) Finansowy Instrument Wspierania Rybołówstwa
Bardzo ważnym funduszem nie należącym do grupy funduszy strukturalnych jest Fundusz Spójności finansujący tylko duże projekty inwestycyjne, które w strategiczny sposób przyczyniają się do rozwoju całego kraju. Należy także wymienić Fundusz Solidarności – powołany aby wspierać państwa członkowskie w przypadku poważnych katastrof żywiołowych.
Instrumentem finansowym powołanym przez Unię Europejską w celu wspierania państw kandydujących do członkostwa we Wspólnocie są fundusze przedakcesyjne do których można zaliczyć programy Phare, Ispa i Sapard.
Odrębnym instrumentem finansowania polityki regionalnej są Inicjatywy Wspólnotowe (np. INTERREG, EQUAL, URBAN). Ich specyfika polega na tym, że nie są to programy krajowe przedkładane przez państwo a inicjatywy Komisji Europejskiej wspierające działania ważne dla Unii Europejskiej jako całości.
Polska korzystała dotąd z następujących funduszy i programów unijnych:
FUNDUSZE PRZEDAKCESYJNE
Trzy najważniejsze programy, z których mogła korzystać Polska to Phare, Sapard i ISPA.
PHARE
Program Phare to unijny program pomocy przedakcesyjnej. Został powołany w celu wsparcia krajów kandydujących z Europy Środkowo – Wschodniej w ich przygotowaniach do przystąpienia do Unii Europejskiej. Ze środków Phare finansowane były projekty dotyczące wzmocnienia zdolności Polski w zakresie przyjęcia i wdrożenia dorobku prawnego UE (acquis) w dziedzinie rolnictwa, środowiska, transportu, wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, finansów, pracy, rynku wewnętrznego, spójności społecznej i gospodarczej. Polska w ramach tego programu otrzymywała średnio od 200 - 400 mln euro rocznie. Po rozszerzeniu UE w 2004r. Phare obejmuje jedynie Bułgarię i Rumunię. Ze względu na długi, okres kontraktowania i realizacji programów, ostatnia edycja programu Phare zakończy się dopiero pod koniec 2006, najprawdopodobniej do 2007 lub 2008 roku - potrwa etap zamykania poszczególnych programów.
SAPARD
Program Sapard był ukierunkowany na rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich. Sapard był pierwszym programem pomocowym UE dla krajów kandydujących, w którym obowiązywały zasady stosowane w funduszach strukturalnych. Budżet Sapardu wyniósł 1 084 mln euro. Współfinansowanie w ramach Sapardu polegało na zwróceniu części kosztów inwestycji, ale dopiero po wykonaniu projektu, czyli najpierw w całość trzeba było samemu zainwestować. Wypłata środków finansowych zakończy się w 2006r. i dotyczy umów zawartych do 15 sierpnia 2004r., których łączna wartość stanowiła 4,78 mld złotych.
ISPA
Program ISPA ustanowiony został na wzór Funduszu Spójności Zasady funkcjonowania obu funduszy są bardzo podobne. Program ISPA służył finansowaniu dużych inwestycji infrastrukturalnych w dziedzinie transportu i ochrony środowiska. Jego głównymi beneficjantami były samorządy (gminy lub związki gmin) oraz przedsiębiorstwa komunalne. W tym zakresie Komisja Europejska zatwierdziła 48 polskich projektów o łącznej wartości 2 mld 193 mln euro. Z dniem wejścia Polski do Unii Europejskiej program ten przestał funkcjonować i zastąpił go Fundusz Spójności.
MECHANIZM FINANSOWY EUROPEJSKIEGO OBSZARU GOSPODARCZEGO
NORWESKI MECHANIZM FINANSOWY
Konsekwencją członkostwa Polski w Unii Europejskiej było przystąpienie do
Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Na mocy "Umowy o rozszerzeniu EOG" z 14 paĽdziernika 2003 r. ustanowiona została pomoc finansowa krajów Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), tworzących EOG - a tym samym korzystających z możliwości, jakie oferuje rynek wewnętrzny UE - dla najmniej zamożnych państw UE.
W paĽdzierniku 2004 r. polski rząd podpisał dwie umowy, które umożliwiają korzystanie z dodatkowych, obok funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej, Ľródeł bezzwrotnej pomocy zagranicznej: Memorandum of Understanding wdrażania Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Memorandum of Understanding wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Darczyńcami są 3 kraje EFTA: Norwegia, Islandia i Lichtenstein.
Pomoc zostanie udzielona w ramach dwóch instrumentów finansowych: Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Przyznana Polsce kwota w wysokości 533,51 mln euro będzie wykorzystywana w latach 2004-2009, przy czym ostatni nabór wniosków aplikacyjnych zostanie ogłoszony w 2008 roku.
Oba mechanizmy zostały objęte jednolitymi zasadami i procedurami oraz podlegają jednemu systemowi zarządzania i wdrażania w Polsce. Funkcję koordynacyjną w tym względzie pełni Ministerstwo Gospodarki i Pracy. Mechanizmy są skonstruowane w taki sposób aby nie pokrywać się z finansowymi możliwościami funduszy strukturalnych i stanowią w tym sensie ich uzupełnienie.
NARODOWY PLAN ROZWOJU 2004-2006
Polska od 1 maja 2004 roku jest już członkiem UE i może korzystać z funduszy strukturalnych oraz Funduszu Spójności.
W ramach Narodowego Planu Rozwoju przyjętego przez Polskę na lata 2004-2006 uwzględnione zostały dwie Inicjatywy Wspólnoty – tj. INTERREG oraz EQUAL, Fundusz Spójności oraz programy operacyjne w ramach dokumentu Podstawy Wsparcia Wspólnoty:
- SPO Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw - (SPO WKP)
- SPO Rozwój Zasobów Ludzkich - (SPO RZL)
- SPO Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich
- SPO Rybołóstwo i Przetwórstwo Ryb
- SPO Transport
- Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR)
- PO Pomoc Techniczna
Środki przyznane Polsce z funduszy strukturalnych wyniosły 7,635 mld euro, z Funduszu Spójności 3,733 mld euro, co razem z środkami krajowymi wyniosło ogółem ponad 14 mld euro. Polska będzie wykorzystywać te środki do końca 2008, kiedy to upłynie termin końcowego rozliczenia w ramach obecnego okresu programowania. W ramach kolejnego okresu programowania na lata 2007-13 (do rozliczenia do końca 2015 roku) Polska otrzyma znacznie więcej środków z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności – 60 mld euro. W chwili obecnej gros środków z bieżącego okresu programowania 2004-2006 jest już zakontraktowana.
Wydrukuj